Các Loại Chất Liệu Vải Áo Thun Phổ Biến Ở Việt Nam: Tưởng Biết Vải, Hóa Ra Chỉ Biết... Sờ

Cuối năm ngoái, xưởng tui nhận đơn 400 áo cho một công ty tổ chức sự kiện cuối năm. Ông supplier quen gọi điện, giọng chắc nịch: "Cotton 100% nha em, y như lần trước, yên tâm đi." Tui tin liền, không hỏi lại câu nào, đặt cọc luôn 40%.

Hàng về, sờ thấy hơi lạ — mát tay nhưng trơn trơn kiểu không giống cotton hay mặc. Lúc đó tui còn tự trấn an "chắc đợt này họ dệt kỹ hơn". Ai dè giặt máy lần hai, áo đổ lông, khách bên đó nhắn tin phàn nàn ngay hôm nhận hàng. Gọi cho ông supplier, ổng vẫn một mực "vải em chuẩn, chắc bên chị giặt sai chu trình". Cãi nhau gần 40 phút, cuối cùng đem mẫu đi soi mới lòi ra: đó là CVC, không phải cotton 100% như đã chốt miệng.

Vụ đó tốn tui kha khá tiền đền bù và một mối quan hệ supplier. Từ đó tui mới chịu ngồi học lại đàng hoàng — không phải để cãi tay đôi cho sướng miệng, mà để lần sau biết chính xác mình đang mua gì. Ghi lại đây, ai đang làm nghề này hoặc chuẩn bị đặt áo số lượng lớn thì đọc cho đỡ dính vụ như tui.

Cotton 100% — nghe quen nhưng ít ai phân biệt hết 3 kiểu

Cotton 100% không phải một khối đồng nhất. Trong xưởng vải, người ta chia làm ba loại theo cách chải sợi, và giá chênh nhau rõ:

Cotton Carded là loại rẻ nhất, sợi chải thô, còn lẫn xơ ngắn nên vải hơi nhám tay. Loại này hay lên áo đồng phục sự kiện, số lượng lớn, giá cần mềm.

Cotton Combed nhỉnh hơn một bậc — sợi được chải kỹ, loại bỏ bớt xơ ngắn, vải mịn và bền hơn hẳn. Đây là mức tui hay khuyên khách chọn nếu ngân sách vừa phải nhưng vẫn muốn áo mặc lâu không xù.

Cotton Compact là hàng đầu bảng, sợi được nén và xử lý kỹ nhất, bề mặt vải láng, form áo giữ dáng cực tốt. Ometee dùng loại này cho dòng áo signature, vì khách mặc một lần là quay lại hỏi chất liệu ngay.

Cái hay của cotton 100% là thấm hút mồ hôi, mặc thoáng — hợp khí hậu nóng ẩm ở mình. Nhưng nó dễ nhăn, và nếu form cổ áo không được xử lý kỹ từ đầu thì giặt vài lần là giãn cổ liền, cái này tui từng bị khách chê không ít lần hồi mới mở xưởng.

Ngoài chuyện chải sợi, độ dày vải cũng ảnh hưởng nhiều đến cảm giác mặc và độ bền hình in — cái này gọi là chỉ số GSM, mình có viết riêng một bài về cách chọn GSM phù hợp nếu fen muốn tìm hiểu sâu hơn.

Cotton 4 chiều — cái tên hay bị mượn để bán vải khác

Cotton 4 chiều là cotton có pha thêm một tỷ lệ nhỏ spandex, giúp vải co giãn được cả bốn hướng thay vì chỉ giãn ngang như cotton thường. Mặc vào có cảm giác ôm nhẹ, dễ chịu, hợp áo form fit.

Vấn đề nằm ở cái tên. Ngoài chợ vải, hễ thấy vải nào co giãn là người ta gọi đại "4 chiều", kể cả loại chẳng có tí cotton nào trong đó. Nên giờ làm việc với supplier mới, tui bỏ hẳn câu hỏi "có phải 4 chiều không" — câu đó ai cũng gật. Tui hỏi thẳng tỷ lệ phần trăm cotton với spandex là bao nhiêu, con số rõ ràng thì mới yên tâm chốt đơn. Muốn hiểu kỹ hơn về bản thân sợi spandex — nguồn gốc, ứng dụng, cách phân biệt — fen đọc thêm bài riêng về vải spandex bên blog Ometee.

CVC — kẻ đóng giả cotton giỏi nhất mà tui từng gặp

Đây chính là loại vải trong câu chuyện đầu bài. CVC là cotton pha polyester, nhưng tỷ lệ cotton vẫn chiếm phần lớn hơn, thường từ 60% trở lên. Nhờ vậy nó vẫn thấm hút tương đối, giá lại rẻ hơn cotton 100% — nên rất phổ biến cho áo đồng phục, áo sự kiện.

Bản thân CVC không có gì sai. Nó là lựa chọn hợp lý khi cần tối ưu chi phí cho đơn số lượng lớn, đặc biệt hay gặp trong các đơn áo lớp, áo nhóm. Cái sai là ở chỗ một số nơi bán CVC nhưng gọi miệng là "cotton" để nâng giá — như trường hợp của tui. Nếu supplier báo giá cotton mà rẻ bất thường so với mặt bằng chung, đó là lúc nên hỏi lại tỷ lệ phần trăm cụ thể, thậm chí xin tem thành phần vải để đối chiếu trước khi đặt cọc.

TC — rẻ, bền dáng, nhưng đổi lại là độ bí

TC là vải pha polyester và cotton, ngược với CVC — lần này polyester chiếm phần lớn, thường từ 65% trở lên. Giá rẻ nhất trong nhóm vải pha, ít nhăn, form áo giữ lâu, không co rút nhiều sau giặt.

Đánh đổi thì cũng rõ: khả năng thấm hút kém hẳn cotton, mặc ngày nóng vận động nhiều dễ thấy bí. TC hợp cho áo giá rẻ, sự kiện ngắn hạn dùng một lần rồi thôi, không phải lựa chọn cho áo mặc hằng ngày hay tập luyện.

Có một vấn đề khác ít người để ý: vải càng nhiều polyester thì càng dễ gặp hiện tượng lem màu sau khi giặt, nhất là với áo in chuyển nhiệt. Tui từng phân tích kỹ nguyên nhân trong bài viết về in PET bị nhiễm màu hạt li ti sau khi giặt — nếu fen định in decal nhiệt lên nền vải nhiều poly như TC, nên đọc qua trước khi chốt kỹ thuật in.

Cá sấu (Pique) — chất mặc định của áo polo

Đây là kiểu dệt chứ không phải một chất liệu riêng biệt — sợi được dệt theo kiểu mắt lưới nhỏ, bề mặt hơi sần, form cứng cáp hơn thun trơn. Thường dệt từ cotton hoặc cotton pha nên vẫn giữ được độ thoáng nhất định.

Cá sấu gần như là mặc định cho áo polo, đồng phục công sở vì lên form cổ bẻ đẹp, nhìn chỉn chu. Nhưng hai áo cá sấu nhìn ngoài giống hệt nhau vẫn có thể một áo mát, một áo bí — tùy tỷ lệ cotton pha bên trong. Lại quay về chuyện cũ: hỏi kỹ tỷ lệ trước khi chốt.

Thun lạnh (Milano) — mát tay không có nghĩa mát người

Thun lạnh thường dệt từ polyester hoặc nylon, xử lý bề mặt để tạo cảm giác mát lạnh khi chạm tay. Đây chính là lý do nhiều người — kể cả tui hồi mới vào nghề — hay lầm "mát tay = cotton xịn". Hai chuyện này thật ra chẳng liên quan gì nhau.

Thun lạnh hợp cho áo thể thao, áo gym vì nhẹ, khô nhanh, không nặng áo khi đổ mồ hôi. Nhưng mặc cả ngày trong môi trường nóng bí gió thì không dễ chịu bằng cotton.

Linen — chất "sang" nhưng dân xưởng ít ai mặn mà

Nói thêm về linen vì gần đây khách hỏi nhiều, dù đây không phải chất liệu chủ lực bên áo thun. Linen dệt từ sợi lanh (flax), cấu trúc sợi rỗng nên không khí lưu thông qua vải dễ hơn hẳn — theo nghiên cứu của phòng lab CETELOR cho Alliance for European Flax-Linen & Hemp, khi so sánh giữa linen, cotton, viscose và polyester thì linen cho kết quả thoáng khí và thoát ẩm tốt nhất. Mặc mùa hè sướng thật — cái này công nhận.

Nhưng linen có hai tật khiến dân làm áo thun ít chọn: một là nhăn rất nhanh, chỉ cần ngồi xe máy 15 phút là áo đã nhàu thấy rõ, không hợp kiểu áo mặc xong muốn gọn gàng cả ngày. Hai là giá vải linen cao hơn cotton khá nhiều, lại khó in lụa hoặc ép nhiệt đẹp như trên nền cotton vì bề mặt sợi không đều, mực dễ loang. Nên linen hợp hơn cho áo sơ mi, áo linen suông mặc chơi, chứ áo thun in hình logo hay hình lớn thì tui thường khuyên khách cân nhắc lại.

Vài điều tui rút ra được, không phải bài học đạo lý gì to tát

Vò nhẹ vải trong lòng bàn tay là cách nhanh nhất để kiểm tra — cotton thật nhăn rõ và giữ nếp một lúc mới giãn ra, vải pha poly thì bung phẳng lại gần như ngay lập tức. Muốn chắc hơn thì đốt thử một sợi nhỏ: cotton cháy thành tro mịn, mùi giống giấy cháy; polyester cháy vón cục, mùi khét kiểu nhựa.

Còn nếu đơn hàng quan trọng, đừng ngại xin tem thành phần vải hay phiếu kiểm định. Nghe rườm rà nhưng đỡ tốn công cãi nhau qua điện thoại 40 phút như tui hồi cuối năm ngoái.

Ai đang phân vân chọn chất liệu cho đợt áo sắp tới, cứ nhắn qua Ometee, ngồi soi vải cùng nhau cho chắc — đỡ phải tự đốt thử ở nhà rồi báo cháy nha.